woensdag 1 augustus 2012
'Het was niet mijn ambitie mijn leven te besteden aan het
schrijven over de Amerikaanse geschiedenis. Die zou in de scholen
onderwezen moeten worden. Maar ik zag geen andere mogelijkheid dan
het toch maar zelf te doen.' Dat zei Gore Vidal vier jaar geleden
in een interview in Democracy Now. Meer dan zestig jaar
heeft hij zich als schrijver sterk gericht op wat er gebeurde in de
Amerikaanse politiek. Met zijn overlijden, gisteren op 86-jarige
leeftijd, is een van de meest kritische stemmen in Amerika
verstomd.
Seksualiteit en macht
Eenentwintig was de in 1925 in West Point geboren Gore Vidal
toen hij in 1946 debuteerde met de roman Williwaw, die in
de kritiek welwillend werd ontvangen. Dat gold niet voor zijn
volgende roman, In a Yellow Wood (1947), maar pas na de
publicatie van The City and the Pillar (1948,
vertaald als Een pilaar van ongehoorzaamheid) kreeg hij
zowat alle moraalridders over zich heen. Het is een van de eerste
romans waarin op een open en sympathieke manier geschreven werd
over homoseksualiteit. Jim Willard, de hoofdfiguur, blikt terug op
zijn verleden en verandert figuurlijk in een zoutpilaar, zoals Lots
vrouw toen ze omkeek naar Sodom. (Homo)seksualiteit en macht zouden
daarna Vidals thema's blijven.
Macht en politiek
Ze staan bijvoorbeeld centraal de romans Myra
Breckinridge (1968, verfilmd met Mae West en Raquel Welch) en
Myron (1974), over een hermafrodiet die naar Hollywood
trekt om (als haar eigen weduwe) een erfenis in ontvangst te nemen.
Macht, gecombineerd met politiek, is het thema in Julian
uit 1964, een geromantiseerde biografie van de Romeinse keizer
Julianus die het antieke heidendom in ere herstelde door de
vernietiging van het christendom te bevelen. De Nederlandse
vertaling kwam in 1983 uit onder de titel Julianus de
afvallige.
Zevendelige romancyclus
Zijn fascinatie voor macht en politiek inspireerde Vidal tot een
7-delige romancyclus over de geschiedenis van de Verenigde Staten:
Washington D.C., Burr, 1876, Lincoln,
Empire en Hollywood verschenen in 1967, 1973,
1976, 1984, 1987 en 1989. Het zevende deel, The Golden
Age, werd jarenlang aangekondigd, maar verscheen pas in 2000.
Naast onder meer Tennessee Williams en Eleanor Roosevelt komt hij
zelf voor in deze roman over Amerika's transformatie in de periode
van en na de Tweede Wereldoorlog. De historische feiten in deze
romans zijn uiteraard ook elders te vinden. Het zal de lezer daarom
in eerste instantie gaan om Vidals messcherpe commentaren.
Bijtende commentaren
Vanaf zijn romandebuut heeft Vidal zowat alle denkbare genres
beoefend: romans, toneel, poëzie, essays, kritieken, scenario's
voor films en televisie, sciencefiction en (onder het pseudoniem
Edgar Box) detectives. Toen hij na de publicatie van The City
and the Pillar als romanschrijver onder vuur kwam te liggen,
schreef hij onder pseudoniemen als Katherine Everard en Cameron Kay
een aantal pulpromans. Velen slaan zijn essays, met hun bijtende en
provocerende commentaar op Amerika, hoger aan dan zijn romans.
Bekend werd hij ook door zaken die met zijn werk weinig te maken
hadden, zoals zijn jarenlange vete met Norman Mailer.
Timothy McVeigh
Met zijn politieke commentaren gold hij als de luis in de pels
van alle 'weldenkende' Amerikanen. Kwaad bloed zette hij onder meer
door zijn betrokkenheid bij Timothy McVeigh, de Oklahoma City Bomber. Die
had contact met hem opgenomen nadat hij in november 1998 in een
stuk in Vanity Fair over de oorlog tegen drugs had
geschreven over de teloorgang van de vrijheid in de VS. In een van
de twee essays over McVeigh die hij opnam in het boek Permanente
oorlog voor permanente vrede (2002) schreef hij dat de Amerikaanse
regering in haar strijd tegen terrorisme de drugs de U.S. Bill of
Rights steeds meer uitholde en de belangen van haar burgers
bewust met de voeten trad.
Imperiale politiek
Droomoorlog : Bloed voor olie en de Cheney-Bushjunta
(2002) was min of meer een vervolg op het vorige boek. Het bevat
een aantal essays over 9/11 waarin hij schreef dat deze
terroristische aanval op Amerika Bush de kans bood de schatkist te
plunderen en nog een hoofdstuk toe te voegen aan de permanente
oorlog voor permanente vrede. De aangevoerde motieven voor de
oorlog tegen het terrorisme scherp tegen het licht houdend, noemde
hij de leden van de regering Bush 'de meest cynische strategen van
de imperiale politiek van de VS sinds de Trumandoctrine'. Het
enorme contrast tussen grote geesten als de eerste presidenten, de
Founding
Fathers van de republiek, en leiders als Bush is de kern van
Inventing a
Nation : Washington, Adams, Jefferson (2003).
Insider
Door geboorte in een politieke familie (zijn grootvader was
twintig jaar senator, zijn vader was een vooraanstaand lid van de
Roosevelt administratie en Al Gore was een neefje van hem) en door
sociale status was Vidal een insider, met persoonlijke relaties met
families als de Kennedy's en de Roosevelts. Al huldigde hij het
adagium dat een auteur de plicht heeft de waarheid te onthullen,
terwijl een politicus die juist probeert te verbergen, toch heeft
hij zich zelf op het politieke pad begeven. Twee keer heeft hij een
gooi gedaan naar een democratische zetel in het Congres, in 1960 en
1982. De eerste keer kwamen John F. Kennedy en Harry S. Truman hem
in de campagne steunen, maar het mocht niet baten. Ook in 1982
haalde hij het niet.
Tekst en copyright: Jef van Gool
Permanente oorlog voor permanente vrede
Kritische analyse van de Amerikaanse buitenlandse politiek, het
verlies van democratische vrijheden en de toenemende politieke
invloed van militairen en het bedrijfsleven.
Boeknummer a361556 (afluistertijd 04:47
uur)
Duluth
Satire op de absurde en triviale aspecten van de Amerikaanse
samenleving, gesitueerd in de moderne troosteloosheid van de
industriestad Duluth.
Boeknummer a222873 (afluistertijd 9:57 uur)
Een pilaar van ongehoorzaamheid
Als een jonge Amerikaanse homoseksueel een jeugdvriend ontmoet met
wie hij seksueel contact had, blijkt deze inmiddels getrouwd.
Boeknummer a209621 (afluistertijd 7:20 uur)
